Pukapuka 9, Nama 8
18730528

whārangi 55  (6 ngā whārangi)
56titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI

O NIU TIRANI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA.

VOL 9.]

PO NEKE, WENEREI, MEI 23, 1873.

[No. 8.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.

Kua tae mai te reta a Wi Wharepa o Waitangi, Whare- kauri He Whakaatu mai i to ratou tukunga i tetahi kaipuke ki Taranaki, ko nga utanga o runga he kau he 1101110 ; ko etahi he Toroa. Na Apitia Punga i kawe mai ki Taranki. E £50 i utua e ratou ki te pakeha nana te Kaipuke. Ka nui te tika o tenei tu mahi. E whakapaingia ana e ratou, notemea ma te mahi pena te whai rawa ai te tangata hei oranga mona.

Tenei te reta a Tamati Reina, o Matatera Whangaehu, kua tae mai. He panuitanga tuarua nana i ona kai, pera me tona reta i taia ki te Waka o te 25 o Maehe, 1873. E kore e taea e matou te uta ano i nga korero pena ki runga ki to tatou waka, kei hoha nga kai-korero. Engari me tutuhi mai i nga korero. marama, whai tikanga, ko era anake hei utanga. Ko ta matou hiahia kia tuhi tonu mai nga hoa Maori i nga korero papai o o ratou takiwa. E nui ana to matou whakapai ki etahi o nga reta e tuhia mai ana hei utanga mo te nupepa nei, he tino marama no nga kupu. Tena ko te korero mo nga kai me whakamutu.

Kua tae mai te reta a Hoani Uru o Kaiapoi. E whakapai ana i nga korero a Takutu Rotana o Taranaki, kua oti te panui ki te nupepa nei mo nga tamariki maori.

Kua tae mai te reta a Renata P. Kawatupu o Ohaeawai e marama ana ana kupu timatanga, engari ko te nuinga kahore e pai mo te panui ki te Waka Maori koia i kapeu ai tana reta. Engari me kimi a Renata i etahi atu korero pai hei uta ki runga ki te waka. Ka nui to matou hiahia kia tukua mai e o tatou hoa o te pito ki Raro etahi korero mo te nupepa.

Kua tae mai te reta a Hona Te Ahukaramu e whakapai ana i nga korero a Takutu Rotana o Taranaki e taia nei i roto i te Waka Maori. E marama ana tana korero mehemea ia ka mahi ia i runga i nga tikanga e whakatakotoria ana e taua takuta. Ko te kupu whakapai kau, ko te mahi kia kore ka he tenei. E patai mai ana a Hona Iti te kupu (i te takuta i te nupepa o te 23 o Aperira mo te kuri mehemea ka tapahia te huruhuru ka pama te kiri ki te mea matotoru, mea pipiri ranei e tutaki ai nga putaputa ririki o te kiri, e toru nga ra ka mate. Ma Hona e titiro ki nga korero o runga ake o raro iho o taua tupu ka kite ia, mehemea ka noho paru tonu te tangata ka pangia e te mate. Ma Hona e ata titiro enei kupu ka marama mana e ki mai.

E PUTA mai ana ki a matou i nga wahi katoa, te rongo o to tatou nei " Waka," katahi nei ka nui haere te whakapai o nga tangata maori ki ona korero. Waiho ana tenei rongo hei koanga mo a matou ngakau. E hiahia ana matou, kia mau tonu, kia neke ake hoki tenei titiro mai a nga hoa maori. Ma matou te whakaaro ki ta matou wahi, ara ki te kohi- kohi mai, ki te tuku i nga korero ahuareka hei korero-

tanga ma o matou hoa. Ko to take i taia ai tenei nupepa e te Kawanatanga, he mea kia whakatupuria i roto i nga tangata maori te mohio, me te hiahia ki te korero pukapuka, ki te rapu matauranga, ki te kimi hoki i nga tikanga o nga mea katoa. He tohu pai ia no tetahi iwi ina matenui te tokomaha ki te kurero pukapuka, kia tupu tenei mahi i roto i a matou i te iwi o Ingarangi kia meatia he iwi korero pukapuka katahi ka tero to haere i runga i te huarahi o te mohio, taea noatia tenei wa. Kei nga pukapuka te puna e utuhia ai te matauranga. Ho rua no te mohiotanga, ko nga tikanga o nga tini mea kei aua rua e rongoa ana. Ki te nuinga o nga pakeha, he maha nga tau e whakapaua ana ki te kohikohi i nga kai o enei rua, ara o nga pukapuka. Mehemea e tino kitea ana te nga tangata maori nga painga e riro mai i te whiwhinga ki aua mohiotanga i kohikohia nei i roto i nga pukapuka, tena e whai nui ki aua painga kia nro i a ratou. He whakamahara nei ta matou ki o matou hoa maori, kia oho, kia titiro o ratou kanohi hi tenei wahi e kore ana i a ratou; he mahara no matou, mehemea ka ata kitea e ratou tenei wahi, tera te kaha ai ki te kimi tikanga e whiwhi ai ki enei mea. No mua te ki, ko to kuare te take o nga kino katoa. Heoi ra. Engari e mohio aua tatou, he matua ano ia te kuare no nga he tini noa atu, no nga pouri e maha i te ao nei. No konei matou ka mea ki nga tangata katoa e korero ana i tenei nupepa; whaia te mohio- tanga ia ra, ia ra, ko tetahi mea hou kia taea, ko te korero pukapuka, ko te rapu nui hoki o te whakaaro kia taea nga ritenga o te korero ; a, ki te wahi pakeke kaore nei e marama i te korerotanga tuatahi, tuaruatia te korero ; tohea ano a, ma hoki; me ui atu ki tetahi tangata mohio, maua e whakaatu mai, kaua e whaka- rere noa iho, engari kia taea, kia matara mai tona ritenga. Kahore ano kia maha noa nga pukapuka Ingarihi te whakatu ki te reo maori. Ko a matou tino pukapuka, kahore pea e whakamaoritia, ko etahi e kore e taea; ko etahi ahakoa whakamaoritia, e kore e marama ki te korero noaiho. Engari ma te wha- kaako anake ki to reo pakeha te taea ai aua puka- puka e te tangata maori Me tahuri mai te whakaaro