Pukapuka 1, Nama 34
18580705

whārangi 2  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 TE KARERE O PONEKE. Ko te kai rapu, ko ia te kite. MANE, 5 o HURAE, 1858. TE PUKAPUKA-RANGI-INGOA. No te Turei no te 29 o nga ra o Hurae i huihui ai nga Kai Whakawa i te Whare Whakawa i Poneke, ki te whakarongo korero mo nga tangata i tuhia iho ki te Pukapuka-rarangi- ingoa—era i tuhia i te marama o Ape- rira. He ingoa pakeha, he ingoa maori. Te timatanga tera o te korero —ko nga ingoa pakeha. Whakatika ana nga kai korero, rere ana nga kupu patai a nga Kai Whakawa. Heotiano, ko nga mea i tika i waiho, ara, ko te tika tenei, ko te whai whare, ko te whai whenua ranei; a ko nga mea i he, tapahia rawatia ana. Ao ake, ko te Wenerei ko te 30 o nga ra. Ka tahi ka korerotia nga ingoa maori o runga o taua pukapuka —nga mea i tuhia i te marama o Ape- rira. Ko nga tangata mana e whaka- tika ko Rei Te Wairaka raua tahi ko Wiremu Tamehana—ko Te Taitona ma o nga pakeha. Na, ka tu mai nga kai whakatika i to aroaro o nga Kai Whakawa. Ka tahi ka pataia to ia tangata to ia tangata, kia kitea ai, e whai ahua aua ranei, kore ranei. Po rawa e korero tonu ana, a poto katoa. Ko nga mea i tika anake i waiho kia mau tonu i runga i taua pukapuka; ko nga mea i he kua whakakorea katoa- tia. Pera rawa me te mahi ki nga ingoa pakeha—kotahi tonu te huarahi o taua mahi. Heoi ra, kua oti tera wahi: akuanei ko te whakaurunga ki te pukapuka- rarangi-ingoa tawhito, ka taia ngata- hitia ko nga ingoa pakeha ko nga ingoa maori. Tera pea tetahi kua pouri toua nga- kau, e mea ana tona whakaaro, he mauahara te take he mea tapahi noa ranei tona ingoa, Ehara: he tikanga ano i tapahia ai. Kua rongo koutou imua, i tenei nupepa ano, ki nga rite- nga e pono ai te tapoko o te tangata ki tenei tuhinga ingoa. I haere tika te mahi a nga Kai Whakawa i runga tonu i taua tare ra: ehara i te tapahi pokanoa. Inahoki he mea patai ma- whare pai to tetahi—ahakoa toetoe taua whare, mehemea ia e whai wini, timere, ana tau whare, me te pai o tona tu katoa—heoi, whakaaetia ana tera hei tohu whakauru ingoa mo taua ta- ngata. Tena, ko te kitenga he whare hanga noa iho, me he whare poaka, timere kore, wini kore, ahua kore, ka tahi ka kiia he pokanoa te tuhi i taua tangata, na, ko kona te whakakorenga. Tena ano hoki etahi i tuhia, he tangata noho noa iho i roto i te iwi, hore rawa tona whare, tona aha ranei. Ka tahi te mea kuare ko te tuhi i era tu tangata. KUA MARENATIA. I Taranaki, no te 7 o Hune, 1858, a Ropoama tamaiti a Hoani Rakei- nu-te-kapua, ki te tamahine e a Wipata Rangihokia. No taua rangi ano i marenatia ai a Keremeneta Te Awa- Pumipi ki te tamahine a Te Koeti. Ki te Kai Tuhi o te Karere o Poneke. Taranaki, Hune 14, 1858, E hoa, Kua horo a Ihaia raua ko Nikorima. Kei tera taha o Waitara nga pa o Ihaia. Ko te Korowhiti kei te Tangitangi tona pa. Ko Ihaia kei Karumowhiti tona pa. Ko Nikorima kei Pawawa tona pa. Ko to Tikao- kao kei Waiau. Ko to Hikaka kei Onaero. Te tama a Taonui to Ngati- matakore to Ngatiurunumia kei te Kaweka. I haere pai a Ihaia. Ko nga taonga kua kawea e nga kata i tetahi rangi. No te tumenetanga o nga kau o nga kata o nga wahine ka tahi nga tane ka haere atu—haere pai noa iho, kahore i rahurahua. Kua hoki mai a Taranaki, kei Paraiti e noho ana. Ko nga tangata o Ihaia raua ko te Korowhiti ko Nikorima a i mate i tenei kino, e whitu. Ko nga tangata i mate o te taua, e waru. Ka- toatia nga tangata i mate i tenei kino tekau ma rima. Na Ngatimaniapoto i tiki mai i kukume ki tawahi o Wai- tara. Ka mutu. Na to hoa, Na TAMATI WIREMU UPO. Ki te Kai Tuhi o te Karere o Poneke. Turakina, Huna 28, 1858. E hoa, Kua tae mai au nupepa kawe iwi nei. E hari ana toku ngakau ki etahi o nga korero a etahi tangata. Kei te rapu toku whakaaro ki a etahi tangata korero e tae mai nei. Kia rongo mai koe, kei te kimi au ki te tikanga a Rawiri Puaha. Ko tana kupu tenei ma nga tangata mohio mana e kawe he ritenga ki roto ki te nupepa, ma nga tangata hoki e ma- tauria ana e nga iwi katoa. Ka mea au ki tenei kupu, e kore e tika kia peneitia he tikanga ma nga tangata e kawe kupu ana ki roto kinga nupepa. E rangi ki taku whakaaro ahakoa tangata iti, ahakoa tangata rahi, kei te kimi mohiotanga te tangata iti mona, kei te kimi mohiotanga te tangata rahi mona. Tenei te kupu o to tatou Ariki a Ihu Karaiti, "Kahore ia i haere mai kia mate ki tenei ao mo nga tangata tika, otira mo nga tangata he." Waihoki me taku kupu hoki mo runga ano i taua kupu, kaua e kaiponuhia nga whakaaro i roto i te ngakau o ia tangata o ia tangata, no te mea ko nga tutua na te tangata i whanau, ko nga rangatira na te tangata i whanau. Koia taku kupu i mea ai, tukua nga whakaaro o nga tutua, taia ki te karere. Ma te pakeha e whiriwhiri te tikanga te henga. E hoa, Heoi ano oku tika- nga hei kimi i to te pakeha whakaaro, no te mea, ka ahu te whakaaro o te tangata maori ki runga ki nga mohio- tanga pakeha, ka tahi ka nui te tangata maori. E hoa, hoatu aku korero ki roto ki te karere maori hei matakitaki ma oku whanaunga e noho ana ki nga mahi katoa o runga o raro, otira maku ano huki. Heoi ano aku kupu ki a koe. Ka mutu. Na to tamaiti aroha, Na WIREMU TE HAEANA TAKIRI. Ki te KAI Tuhi o te Karere o Poneke. Pitone, Hurae 1, 1858. E hoa, Ka tahi ano au ka tuhituhi i te tuarua o aku reia ki a koe no te mea kua kite au i nga korero a era atu tangata kua korero au i a ratou. korero, e pai ana e tahi, e kino ana a etahi, no te mea he hanga noa iho a e tahi. Kua whakahe e tahi ki taku i tuhituhi ai ki a koe, e ngari ano ko nga tangata e whakaae ana ki te ture o te whakaoranga, a, e tau tonu ana ki reira, e ngari taua tangata, tena, ko