|
| |||||||||||||
| TE
WAKA MAORI O AHURIRI. "KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. " ; No, 6" NEPIA, WENEREI, HUNE 21, 1871. [VoL. VII. HE KUPU ATU ENEI KI NGA. HOA TUHI MAI. Ko te pukapuka a nga tangata o Porangahau mo a ratou whenua kia tuaruatia te wha- kawa, kaore he tikanga i a matou mo tena, mea e tuhituhi ai te tangata i ena tu korero ki te nupepa kei te Kooti Whakawa Whenua te whakaaro. Tenei kua tae mai te reta a Renata te Rahuinuioheka o Porangahau, he korero i nga kororo o te hui ki Wai ninipa i nga ra whaka- mutunga o Maehe kua hori nei mo te tangiha- nga ki a Piripi Te Apatu. Kua tawhitotia tana korero inaianeiekore e o ki te nupepa nei i te huhua o nga korero ke atu. Heoi nga korero o taua reta mo te nui o te kui i taua huikaore he tikanga Iu- am. Tenei hoki nga reta a Te Matenga Tukare- aha o Nuhaka me Mangai Uhu Uhu o To Aute; he tangi ki te matenga o Wi Wi, he ki kia kohikohi moni nga tangata ahakoa hikipene hei putanga, mo te arotia. Mehemea i tahuri nga iwi maori katoa o to motu ki te pera e pai anatena he tangata kotahi, ekore e tika. Tenei ano kua tae mai nga reta a Are Te Wera i tuhia mai i Waikato; a, To Kohari Wi Patene; me ta Hepata Turingenge he ra- ngatira no Ngatitewehi o Aotea; taihoa pea e taia atu, he tomo no tenei waka.
KA nui rawa te mate o tena iwi o te Wi Wi inaianei. Hua noa kati he mate mona ko tona matenga i a te Puruhiana. Ko tenei ko ia ano kai te patu i a ia, ko te Puruhiana kai te matakitaki kau i tana mahi e titoki nei ratou i a ratou. I te mu- tunga ra ano o te riri o te Puruhiana ka tomokia e ratou te taone nui o Wi Wi, a Parihi. Ki hai i roa e noho ana ka hoki mai ki waho ka waiho ano te taone ki a WI Wi. kua whakaaetia hoki nga tono a te Pu- ruhiana hei maunga rongo. Katahi ka hoki te nuinga o te Puruhiana ki to ratou kainga, ko etahi i noho i o Wi Wi ki te tiaki i nga taone kia ata oti nga whakaritenga i whaka- ritea ai. Taua riri o te Puruhiana e ono marama e riri ana (ara 180 nga ra), no te timatanga tae noa ki te whakamutunga. Nga parekura o taua riri hui katoa ka kotahi rau e rima te kau ma onote kau ma whitu o aua parekura he parekura nui rawa. Nga taone me nga kainga, parepare o Wi Wi i riro ki a ratou e rua te kau ma ono nga pu nui i riro e ono mano e whitu rau; nga kara (paraki nei) o te Wi Wi i riro kotahi rau e rua te kau; nga apiha o te Wi Wi i riro herehere ka kotahi te kau ma tahi mano e ono rau e rima te kau; nga herehere o nga hoia noaiho e toru rau e ono te kau ma toru mano! Ko nga mea i tino mate mawai e tatau! Anana! kei hea te riri kia rite ki tenei te nui o te mate i roto i nga ma- rama e ono! Otira ki hai i ngata te puku riri o te Wi Wi. Ki hai ano kia ata puta te Puruhiana ki waho o Parihi kai runga ano te iwi ra (a Wi Wi) e tutu ana e riri ana ki a ratou ano. E rua rau mano nga hoia o ratou i tahuri ki te Ka- wanatanga patu ai. Inaianei kua nui haere taua riri; e tohe ana tetahi kia riro i a ia te mana o te whenua, e tohe ana tetahi kia riro i a ia. Kua nui nga parekurahe riri tonu tana mahi i tena ra i tena ra, i ahua rite tahi te kaha. Otira, i tenei ta- kiwa e ki ana, tera e riro i te taha Kawanatanga te otingako etahi kainga i nohoia e te hunga tutu, kua taea e te Kawanatanga, i taea rapea i runga i te uaua, i te mate. Ko Parihi kei taua hunga tutu e mau tonu anae rua rau mano o taua iwi kei roto i te taone, rahi ake ranei. Ko te Kawanatanga kei waho e awhi ana i taua taone. Ko etahi parepare me etahi kainga o waho rawa kei a te Kawanatanga. Ko tenei, e riri tonu ana i te ao i te poe kokiri tonu ana nga tangata o roto o te taone ki waho riri ai ona mano tini. He nui ano nga tangata kai roto i te taone e pai ana ki te taha Kawanatanga, otira he mataku ki te hunga tutu. E ki ana ka taea te taone apopo ake nei ka rere ratou ki roto ki te Kawanatanga. Te mahi a te iwi tutu he to i nga ta- ngata katoa o te taone ki roto ki a
ratou riri ki te Kawanatangaka kore e rongo ka herea, he mea ano ka patua rawatia. Ko nga minita me nga tangata whakapono e tino |