o taku patu, ki te kore e tahuri mai i runga

o te pai e horahia atu nei; a ka whakapakia

ki nga tangata katoa kua uru ki nga mahi

penei, kua whakahau, kua awhina i taua

hunga porangi nei, ana kitea te tika, te utu

totika mo to ratou hara.

A, i runga i te ingoa o Te Kuini e kara-

nga atu ana ahau, ki nga tangata katoa e

tuturu nei tona whakaaro ki te pai kia pa

mai ia ki te whakakaha, ki te awhina i au

me tona kaha katoa—ahakoa ia Pakeha,

ahakoa Maori.

He mea tuku atu i raro i taku ringa i te

whare e Te Kawana ki Akarana, he rapa

whakaputa atu hoki i raro i te Hiri o Te

Koroni o Niu Tireni, i tenei rua tekau ma

rua o nga ra o Aperira, i te tau o to tatou

Ariki, Kotahi mano e waru rau e ono tekau

ma rima.

G. GREY,

Na Te Kawana.

Na Te Kawana i ki,

FRED. A. WELD, Na te Wera.

E TE ATUA, TOHUNGIA TE KUINI!

HE RETA NO WHANGANUI.

Ki a TE TURE, kai Whakawa tuturu o

Whanganui, kia RIHARI WUNU, kai

whaka Maori o Whanganui.

Ehoa ma tena korua. Tenei ta matou reta,

ma korua e tuku atu ki te Perehi o Wha-

nganui, kia Whakamaoritia kia kite nga

hoa maori; ma korua hoki e whakapakeha

ka hoatu ki nga nupepa Pakeha kia kitea e

nga hoa aroha Pakeha, kia puta i te upoko

o te motu nei, tai awhio noa, i te hau auru

tae noa ki te hiku o tenei motu o Nui Ti-

reni, tai awhio noa, otira kia puta ki te ao

katoa.

E nga hoa maori e piri ana ki re maru o

te Atua nui, me te mana o te Kuini, tena

koutou; e nga hoa Pakeha e whaka-atu

ana i te tikanga mo nga tangata Maori, tena

koutou. E nga tangata Maori o te motu

nei, kei te noho mahara ranei koutou ki to

koutou Kuinitanga, kei te noho kuare ranei,

ki ta matou whakaaro me tu katoa tatou

hei hoa mo o tatou hoa Pakeha. I nga tau.

kua pahure ake nei, ka timata te noho o te

hoia ki Whanganui, ka kohurutia e nga

tangata Maori te Pakeha, ka whaia e Hoani

Wiremu Hipango nga kai kohuru, ka mau

mai toko rima, ka pahure kotahi, ka ripe-

katia aua tangata tokowha, kotahi i whakao-

rangia e te Pakeha. Muri iho ka timatatia

e Waikato te mahi Kingi, rauna katoa te

motu nei ki te whakaae, whakarerea ana te

Kawana te matua mo te pani, mo ta rawa-

kore, mo te pouaru, me nga mahi nunui,

kura mo nga tamariki, hei nohoanga ki

runga o te Atua nui, o te pai. Muri iho ka

timatatia te whawhai mo te whenua, me te

mana o te Kingi hei tango i tenei motu, hei

pei i nga Pakeha ki waho ki te moana.

Aue! tenei Iwi te Maori! Te mohio ki te

whakaaro, nana nei hoki i hoatu tenei motu

ki te Pakeha. Muri iho ka timatatia te wha-

whai ki Taranaki, kohurutia iho nga Pake-

ha, pa noa ki Waikato tenei whawhai tae

noa ki Turanga, ka tu ko Ngatiwhakaue

hei hoa mo te Pakeha, i mahara ratou ki to

ratou ingoa Kawana. Ka mate i reira te

rangatira o Ngatiwhakaue a Tohi te Uru-

rangi—ka tika te whakaaro o tera Iwi o Te

Arawa. Huihui katoa nga Iwi ki Waikato,

ki Taranaki whawhai ai, muri iho ka tima-

tatia e ratou ko te Hauhau, hei huna i te

Pakeha, i nga Maori Kuini; ka tahi ka ma-

hara o matou whanaunga ko te kaha ratou

i to ratou Atua Hau, kuri nei. Ka tahuri mai

ki a matou i te 14 o nga ra o Aperira,

1864, ka mate te Hauhau ki Moutoa. I

te marama o Nowema ka hanga te pa o

Turoa, o Tahana Turoa, o Topia Turoa; no

te marama o Hanuere ka tae mai te Tienara

Kamerona ki Whanganui ka haere ki Wai-

totara, ka turia te parekura a Tienara ki

Nukumaru, ka mate te Hauhau kuri, ka

ki mai te Tienara, "maku anake tenei, me

ahu koutou ki roto ki Whanganui. " No te

tekau o nga ra o Hanuere ka tae mai te

rongo o te ope o Pehi Turoa, a Tahana Tu-

roa, erua rau takitahi ka noho ki tona pa

ki Hohoutahi. I te 28 o nga ra o Hanuere,

1865, ka rewa te ope a Hori Kingi, a Mete

Kingi, a Te Mawae, a Hoani Wiremu Hi-

pango, a Te Kepa Tanguru, ka tae ki

Iruharama. Kotahi maero te mamaotanga

atu o te pa o Turoa i to matou pa; ka

mahia o matou pa ewaru, ka mahi hokia

Pehi ratou ko ona tangata i o ratou pa e

whitu 7. No te 23 o nga ra o Pepuere ka

tu a Hoani Wiremu i te toru o nga haora, i

te 24 o nga ra o Pepuere, 1865. I te rima

o nga haora o te ata o te Paraire ka wha-

kahaua e Mete Kingi te ope kia taupokina

nga pa a te Hauhau kuri; ka rewa taua ope,

ko nga rangatira ko Kawana Paipai, ko

Paora Poutini, ko Aperaniko Rangihikitia,

ko Toma, ko Wiremu Katene Te Kuihi, ko

o ratou tangata e ono tekau, ka taupokina

nga pa erua, a horo katoa nga pa erua, a

horo katoa nga pa e whitu 7, ka noho a

Pehi Turoa, a Tahana, a Topia me o ratou

tangata e ono tekau i roto i to ratou pa ka

puta mai te wahine o Pehi Turoa ki waho

o te pa me tana kara ma, ka whakamutua

e nga rau ewha 400, o te Kawanatanga, ka

houhia te rongo. Ko nga tangata a nga pa

ewhitu 7, i horo, ki runga ki nga waka, ki

runga ki nga maunga. Ku haere mui a Pehi

ki te taone, ki te oati, kia kite ia Kawana

Kerei, ia Matara, ka whakahaua e Kawana

Kerei kia tikina a Topia Turoa; ka tae mai

ki tona aroaro, ka ui atu a Kawana, "e

Topia e pai ana koe ki te oati? " Ka mea

Topia, " Kahore au e pai ki te oati. "

Ka ui ano a Kawana, "Nau ranei te Kingi?"

Ka mea a Topia, "Ae ko taku mahi tera. "

Kawana, " Nau ranei te upoko o te Pake-

ha i kawe ki Pipiriki?" Topia, " Ae ko

taku mahi tera. " Kawana Kerei " Nau te

minita i kohuru ki Opotiki ? " Topia Tu-

roa, " Ae naku hoki tera mahi. " Kawana,

"Topia, whakatika haere!" Tukuna paitia

atu e Kawana a Topia kia haere ki tona

kainga. I te 30 o nga ra o Maihe, 1865,

ka whakahaua e Ta Hori Kerei, nga pakeha

nga tangata maori kia haere ki Pipiriki,

rewa ake te pakeha 200, takitahi, ko nga

maori 400, ka haere ko Meeiha Atikini hei

kawe i nga pakeha ki Pipiriki, e toru nga