Pukapuka 8, Nama 17
18720911

whārangi 110  (10 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua109
111titiro ki te whārangi o muri


 
110 TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. hahi. Katahi ka tonoa e te Meiha te tangata mana e huti i te haki ki runga. Te iringa o te haki katahi ka oho te pu kotahi, muri iho i taua pu ka oho katoa nga pu a nga mano ra e noho ana hoki. Tera te hakiri te tuturi taringa. Ka mutu ka horahia nga haki katoa e 52. Katahi ka puta a Meiha Hapata ki waho me tetahi o nga minita o te hahi. Te maunu- tanga o te potae o te Meiha ki te whakahonore i te iwi me te haki hoki katahi ka hurei te iwi. E toru nga hureitanga i hurei ai, ka mutu ka noho te iwi katoa. Tu tonu te Meiha ; oti rawa te whakakakahu i ona kakahu, me tana hoari ano, ko tetahi i runga i te teepu e takoto ana ko ta te Mokena:— Katahi ka timataia e te MEIHA nga korero, koia tenei;— " E nga Hunanga katoa, me nga iwi, me nga hapu, me nga rangatira. Kia whakawhetai atu au ki a koutou, no te mea kua huihui katoa mai nei tatou ki konei kia kite i te whakaarahanga o to tatou mana, te tohu o to tatou whakakotahitanga; kia whaka- aturia hoki e ahau ki a koutou enei hoari, notemea kahore ano koutou kia kite. He tohu whakahonore enei hoari na Te Kuini nao to koutou piri pono ki a ia; he tohu no tona aroha nui ki a koutou me to koutou toa ki te pehi i te kino, ki te hapai i te pai ki runga. Me tenei kara hoki, he tohu whakanui na te Kawanatanga i to koutou mana, mo to koutou toa ki te pehi i te kino. Heoi, me atu whakaatu hoki kia mohio ai koutou ki nga whakamaramatanga o ia whetu o ia whetu, ki te whakatakinga ano hoki o te marama Tirea. Ka rima nei nga take hei whiri- whiringa ma tatou; a i te mutunga o taku whaka- maramatanga atu i aua take me whakatika mai ia tangata ia tangata ki te korero, kia marama ai ta tatou tukunga atu ki te Kawanatanga nui o Niu Tirani. Te take tuatahi.—Te marama Aurei, he marama whakamate. A ka ua te ua, he tu a toto tera no te matenga o te marama. No te maonga ka mohio ano te tangata kua ea te marama. A i te ahiahi kua kitea, e kua Tirea te marama! Ka whakatauakitia : ' E! koia ano i mao ai, kaore kua wheturangitia te marama.' Me tenei hoki, i roto tonu i te ua a Ngatiporou e haere ana, i ona ake raruraru me era atu raruraru hoki i whakatika ai a Porou ki te pehi. Na, i tene wa kua okioki a Ngatiporou, me Whanganui, me te Arawa, me Ngatikahungunu. Titiro ki nga tohu o te marino tukupu. Ko nga Hau Hau o ia iwi o ia iwi kua noho tahi kua kore he wehinga, kua whaka- kotahitia ano i roto i te whakaoranga nui, kua pera me tatou i te timatanga. Te take tuarua.—Tirohia tera whetu ra. Tona ingoa ko Parearau ; he wahine na Kopu. Te kupu a tana tane a Kopu ki a ia: 'E kui, e noho kia awatea ka haere ai taua.' Kihai ia i whakarongo, haere ana i te ahiahi; a i waenganui po piri ana he paparinga ke, koia tona ingoa hou a Hinei Tiweka. Waihoki he wehewehenga ano to tatou i mua i nga Tipuna, otiia na nga pakanga nana i wehewehe. Te taenga mai o ta te Karaiti Rongo Pai ka whakakota- hitia ano tatou, hore rawa te wehenga i waenganui. Katahi ka tukua mai ko nga Ture nui o Ingarangi hei tiaki i a tatou, kei tu kino tetahi ki tetahi, kei whakahaweatia te tangata iti e te tangata nui. Katahi ka whakaturia ko nga Kaiwhakawa; ka puta ano hoki te aroha o te Kawanatanga ki aua Kai- whakawa i roto i a tatou, ka homai he oranga mo ratou. A, to tatou kitenga, ka whakapaea e tatou he utu no te whenua. Ka tupu i konei he wehe- wehenga nui; ka wehea te matua i te tamaiti, te tamaiti i te matua; ka noho etahi i runga i te Wha- kapono ki te Rongo Pai, me te maramatanga o te Ture.. Me te ki atu ano ki tera wehenga kia noho: 'me haere tahi taua i runga i te maramatanga.' Kihai tera i whakarongo, tohe ana ki te haere i tona huarahi, piri ana he paparinga ke, kite ana i te raru. No te hokinga mai i tera wehenga ka huaina ki a tatou he ingoa hou ko ' Niu Kuini.' Heoi, ka whakakota- hitia ano tatou i roto i te aroha. Te take tuatoru.—Tirohia tera whetu ra ko Kopu, ko te tane a Parearau. Haere mai ana a Kopu i mua o te maramatanga, kimi haere ana i nga uri o tona hoa. Katahi ka huia kia kotahi he nohoanga ki roto anake ki te aroha. I muri ka puta mai a Tamanui Te Ka; ka horahia nga pai ki runga i a tatou i te motu. Koia tera e hora mai ra i runga i a Whanganui. Kei runga hoki i a Te Arawa e hora ana, me tenei hoki e hora iho nei i runga i a tatou. Te take Tuawha.—Tera whetu ra ko Matariki, he whetu no te tau. Ka rere Matariki ka timata te whakato i te purapura ki te whenua; ka hua ano hoki nga kai o uta o te moana. Tona whakatauki mo era kai, ' nga kai a Matariki nana i ao ake ki runga.' Me tenei hoki kua aohia katoatia tatou, ki runga o te maramatanga haere ai. Koia to tatou whakatauki; ' Nga tamariki o te maramatanga he kotahi whakaaro, he kotahi huarahi, he kotahi nohoa- nga.' Te take tuarima.—Tera whetu ra ko Whanui. I te mea ka mohiotia nga po e puta ai a Whanui ka whaka- paia nga rua, ka rere a Whanui ka timata te hauhake i nga kai ; te potonga o nga kai ka mahia nga mahi a Ruhanui,koia enei; kote Tuperepere, ko te Toreherehe, ko te Kaiwhakatapaepae, ko te Kokomo, ko te Tuma- hana, ko te Kaihaukai, ko te Haka, ko te Poi, ko te whakahoro Taratahi, ko te Ta Potaka, ko te Poteteke, ko te Taupiripiri, ko te Mu Torere, a te Whai, a te Pa- nokonoko, o te Tarari, a te Kikiporo, a te Pakuru, a te Tarere, a te Kuii, a te Kurapakara, a te Rere Moari, me era atu mea katoa. Ko era mahi katoa i mahia ai, he hari, he koanga ngakau. Me tenei Whanui hoki, kia hari kia koa tatou i raro i a ia, no te mea kua whai taanga manawa tatou i tenei wa. Koia i tika ai kia hari tatou i raro o te Whanui o te tautangata. Kia whakapaia nga rori o to tatou takiwa ; kia hohorotia hoki te whakatu i nga kura mo a tatou tamariki; kia mahia ano hoki kia pai nga whare karakia; kia u ano hoki ki te whakapono ; kia puritia ano hoki nga ture hei taiepa mo tatou. Na, e te iwi! kua whakamaramatia katoatia atu nei nga take nui o to tatou huinga. Heoi, ko te tino whakarapopototanga koia tenei ko nga take e rua. Te Tuatahi.—Ko te kupu a Te Karaiti kia whaka- kahoretia e tatou ta tatou ake, kia amohia e tatou o ta- tou ripeka ka aru ai i a ia. Katahi ka tikangatia tatou hei tamariki mana, hei noho hoki ki tona rangatira- tanga. Taua ripeka ko te inoi i nga wa katoa o te mate o te ora. Te take tuarua.—Koia tenei ko to tatou mana e hora iho nei. Ki te mahia e tatou te pai ka tino whakanuia rawatia tatou e ia. Tena ki te mahia e tatou te kino, ara ki te hoki tatou ki te Hauhau, ki te hapainga pokanoatia ranei e tatou te pu ehara nei i te ture nana i whakahau, ka tino pehia rawatia tatou. Kia ora Te Kuini, kia ora hoki koutou i to te Atua atawhai." I te mutunga o ta Meiha Rapata panuitanga ka whakatapua ki te inoi e Revd. MOHI TUREI—" E te Atua ko koe te Matua o nga atawhainga katoa. Tenei matou ou pononga kino te tino whakawhetai atu nei ki a koe mo ou painga katoa, mo tou pai ano hoki i hui mai ai tenei whakaminenga nui ki konei . ki te hapai i au tikanga, ko Ihu Karaiti to matou Ariki. He tika tonu nei hoki taua kupu i heke iho ai te Wairua Tapu i tenei wa i runga i te rangi, me te haruru nui, ano he hau nui, ko te ahua hoki me nga arero ahi. E whakapai atu ana matou ki a koe i mou i hanga i tiaki i a matou, mo nga mea pai. ano ' hoki o tenei ao. Engari rawa mo tou aroha nui i b hokona ai e koe te ao ki to matou Ariki ki a Ihu