Pukapuka 6, Nama 13
19050612

whārangi 2  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
2 TE PUKE KI HIKURANGI. hia i riro herehere, ara i mea ia kia ratau:— "I te mea kua noho herehere koutou ki a au, ko taku kupu kia koutou, me hoki koutou ki Ruhia, a, kaua hoki hei tahuri mai ano te aroaro." Kaati kaore rawa tetahi Apiha ko- tahi i whakaae ki taua kupu a te Kiingi o Tiapani; he wehi no ratau kai tae atu ratau ki te kainga, whakawakia ratau, a, ka whiua pea ratau ki te herehere, ka taronatia ranei. Te rongo o muri—E toru nga Manuao o Ruhia kua tae ki Manira ara nga Manuao i puta i te raupatu a Tiapa (be wahapu tenei no Merika). I te taenga o aua Manuao ki reira, katahi ka inoi te Atimera o aua Manu- ao ki nga kai-whakahaere tikanga o Merika, mehemea e pai ana kia whakahoutia nga waahi i pakaru o ona Manuao i reira. Kaati i te tirohanga a aua tangata o Merika nga waahi pakaru o aua Manuao, kitea ana i tino kino rawa atu te pakarutanga, a, kia roa ra- wa hoki e hanga ana ka oti ai, ara, ko te Oreke Manuao, kia 60 rawa nga ra e whaka- hou ana ka oti ai. Ko te Aurora kia 3O nga ra e whakahou ana ka oti ai. Ko Timehaka kia 7 rawa nga ra e whakahou ana ka oti ai. Kaati ko te tikanga hoki mo Ruhia, kaua ia hei roa rawa ki roto ki nga wahapu o etahi iwi, ka whakatika ka haere. Engari ki te whakaaro ake, era pea e whakaaetia kia ma- hia aua Manuao o Ruhia ki reira. Ko te inaha o nga tangata o runga i aua Manuao i mate, i tua-kiri 174. Ko Atimera Enekui- hi me Piriniha Peitarini i tua-kiri, engari i runga katoa raua i aua Manuao kua kiia ake nei. Kaati e kii ana te Atimera o nga Ma- nuao nei, i te timatanga tonutanga o te pa- kanga ka pakara a runga o tona Manuao o te Oreke i te mataa papaa a Tiapani, katahi ia ka neke ki runga i tetahi o nga Manuao (ara, kia te Aurora) a, i taua wa ano ka whakae- ketia ano a te Aurora e nga topito-poti o te Tiapani, a, i tona mohiotanga ka pakaru a te Aurora, katahi ka hurihia e ia a te Aurora ki waenganui puku o te moana, kaati i te hu- hua o ratau Manuao, ka whakawarea nga Manuao o Tiapani ki te riri ki ta nuinga o nga Manuao o Ruhia, ka puta mai nei ia me enei Manuao o Ruhia. Kaati ko te maha o nga Manuao o Tiapani i totohu i tenei pakanga kua tuhia ake nei, i 3 nga Manuao ririki, 12 nga topito-poti, ka mutu, ko nga Manuao nunui katoa o Tia- pani, kore rawa i whara, a, i raruraru ranei. Ko te maha o nga tangata o Tiapani i mate i tua-kiri e 800 rau hoki iho ranei. Kai te tiakina tonutanga e Tiapani, a wa- no o te wahapu o Ruhia i Waratiwotoka, a, hea ake nei ka whakapaea taua tauranga e Tiapani. He maha hoki nga Manuao o Ti- apani kei te tutei haere i te moana nui, he upato koi whakaekea hunatia mai ratau e e hoa-riri, otira e kore e taea; i te mea kua hee te manawa o Ruhia i tenei riri a raua LO Tiapani. "Te Puke Ki Hikurangi."

He Whakautu

Kia Tohungia. Kia Tutakangahau. Kia Petera Whakahoro. Tena koutou i raro i te atawhai a to tatau Ariki, kia ora koutou. Tenei kua kite iho i a koutou panui, e whakamarama mai nei mo te hui whakapapa, e pai ana a koutou panui, a, tenei ra kua tu- kua to koutou taonga ki roto i te ringa o N'- Kahungunu, ma ratau e mau atu ki roto ki te riu o Heretaunga, ka tata pea kia koutou. Kia Petera Whakahoro. Ka rite pea to hiahia, ina hoki he roa no tooku kainga i Ko- re ai koe e tae mai ki konei whakaputa ai i toou mohiotanga ki nga korero a nga kau- matua. Kaore oku pouri mo te rironga o tatau tipuna ki roto ki te Kooti whenua Maori. Ki reira korero parau ai te tangata kore rawa atu, notemea he hui whakatikatika te- nei, ina tonu ko te putanga mai ki waho nei te waahi kua riro i te Pakeha, tena ko te ti- punga mai o te tangata me nga mea katoa, ko ai kei te mohio ki nga korero a o tatau tipuna. Kaati kaore aku kupu mo te tuku panui a te tangata ki roto ia te "Puke," mo te whakahehe i te hui whakapapa e mata- kitaki iho nei ki nga panui a Tanguru Tuhua, me Rukarei Kiingi, kei te pai to raua mohio ki o raua whakapapa. Otira tenei ano nga panui whakapapa kei a te "Puke" waiho ma- ku e titiro, kaore hoki i te mea i poka noa te whatorotanga atu ki enei mahi o Papawai. Engari he mea i ata taku mai e nga Ko- miti ki toku ringa i te tau 1902, e toru nga tan e puritia ana e au me oku Komiti, ko te tau whakamutunga tenei kua tukua atu kai roto i t3 ringa o N'Kahungunu. Engari ki te Perehitia nga korero o te hui Whakapapa ka riro raa te ''Puke" e ta. Ko tenei e nga whanaunga, kei pouri mai koutou ki te ahua reiti o koutou pepa, be taonga ano tenei no o tatau tipuna, kia whaaiti enei korero a nga kaumatua ki te waahi kotahi, ka tukua tonu- tia kia haere kia kite kia mohio te tangata, a, mehemea kai te rereke kai te mahue etahi korero kai te rereke ranei, kaore he tikanga, kai te takoto nga tikanga whakatikatika mo te korero. Ko taku whakaaro hoki tenei ka tuhera tonu tenei pukapuka mo nga kupu korero me nga whakapapa a nga kaumatua e mau mai-na ia koutou, ki te tukua mai a koutou korero ka taia tonutia e te ''Puke," kaore e penei ka tukua atu i roto i nga pepa mo koutou, ko taku whakaaro me mahi ki roto i te Paipera pukapuka, kia whaiti ai te rironga atu ia koutou. Ko tenei kia ora ko- utou i raro i te atawhai a to tatau Ariki. Niniwa-i te-rangi.

He Reta no Merika Grass Valley California U. S. A. March 15 1905 Kia E. Manihera e koro tena koe me nga morehu o te iwi, matua, taina, tuahine, tama- riki, mokopuna, whanaunga, tena ra koutou katoa, i te ora, i te mate, he nui toku aroha atu kia koutou, kaore koutou e wareware ia au ahakoa wehe mai nei maua ki tenei moutere kei kona o maua mahara, me o maua wairua, ma te Atua koutou e manaki, me maua hoki e noho atu nei i konei. Amine. E Tu tena koe, tenei to. reta kua tae mai kia maua, na Iriatara Kiingi i tuka mai kia au, ki te waahi e noho nei au, nui noa atu te aroha i pa mai ki au mo koutou, me nga mea hoki kua haere atu ki tera ao atu. Kia ora koe me te morehu o tatau matua, mea ta- tau tamariki, kei a koutou toku wairua i nga ra katoa, Heoi ra. Kei te pai maua kei te ora, ko te tino take i kore ai au e tuhi atu ki muri na, kaore hoki maua e noho ana i te waahi kotahi, kei runga tonu i nga maunga e haere ana, e ki- mi ana i te mea i haeretia mai ai, kore noa ake, pau ana nga mano maero o Amerika te haere, i runga tereina, haere i runga kooti, haere i te waewae, kore noa ake, ko tenei, kua ahu atu o maua mahara ki te hoki atu i tenei tau, ko to maua ora, kei o maua ringarinag tonu, ka whiwhi i te moni i te kai hoki, heoi nga kupu i tenei wa, mo to ui mai mo te moe wahine o maua i konei, kaore, kei kona a maua wahine, mea maua tamariki, kei a ratau o maua wairua, i te po, i te ao, he nui ano nga wahine kei konei kaore e aro a- tu, pakeha, Poriki, Kanaka, Inia, Tiapani, Hawhekaihe, Mangumangu, me era atu iwi nui noa atu, kaore tena mahara i a maua. Heoi ra, mau e mihi atu, ki te hunga tapu moku, mo o maua tuakana aroha. Heoi na to tuakana aroha pono. R. Hector Manihera. Grass Valley N. C. U. S. America.

KANAWA ME NGA KEHUA. (Ko TE MUTUNGA TENEI.) Ka mutu ta raua here, ka maunu te naihi oka poaka a Ropa, katahi ia ka karanga iho kia Tokerangi kia hamama mai tona waha, kia tapahia ai e ia he paare ki te peeke, kia hangai atu ki tona waha, hei mamaoatanga mai mona, kei he tona manawa. Ka ki mai tera i roto ra i te peeke, "tapahia ki taku waha e korero atu nei," ka mutu te tapahia Ropa, ka ki atu ia ki a ia, ara ki a Take- rangi :— E noho koe i konei ki a haere maua ki te tauranga waka i runga ake nei, ki te mau mai i te waka hei kawe atu i a koe ki tawahi. Ka haere nga tangata, katahi ano a Take- rangi ka mahara, akuanei pea ka nanakia ona tuakana ki a ia, a, kaore tonu i roa te ngaronga atu o ana tuakana, ka rongo ia i tetahi mea e haruru ana, penei me te tapuae o te mano tini o te tangata. Ka whakaro- ngo atu ia, ara a Takerangi, nawai i tawhiti noatu e haruru mai ana, a, kua tata tonu mai kia ia, e noho atu nei, kei te ha- ere tika tonu mai ki a ia e takoto nei, ko te taenga tonutanga mai ki a ia, katahi ia ka