| Te Pipiwharauroa
He Kupu Whakamarama.
NAMA 105. GISBORNE. TIEMA 1906.
NA TE ETITA.
KUA tae mai te pukapuka a Takuta Po-
mare ki a matou he whakaatu mai
nana i tona pouri i tana whakahe ki nga ko-
rero a "Tipiwhenua" mo Wharekauri, i pata
ai etahi kupu mo tona papa a he tono mai
hoki nana kia whakapuaki matou i to matou
pouri mo aua korero. Ko e nei nga kupu, "Ko
te (he) nui o Wharekauri he iti rawa no te
whenua ki etahi, he nui rawa ki etahi. I te-
tahi wa tata tonu ka heke katoa nga Maori ki
Taranaki, e 20 ano pea i noho iho. He tika-
nga na te Whiti kia kaua tona iwi e uru ki
nga mahi kooti whenua, heoi, i te tunga o te
kooti tuatahi ki Wharekauri, kahore nga ta-
ngata o te Whiti i haere ki te whakawa i o
ratou whenua, tu ana kotahi ano te tangata
he awhekaihe, ko Naera te Piringatapu te
ingoa riro ana te nuinga o te whenua i a ra-
tou ko tana whanau, kahore hoki ona wehi ki
te kooti. Kei te noho whenuakore etahi o
nga Maori o Wharekauri. No te tunga tua-
rua o te- kooti i enei tau tata nei katahi ka
whai-whakaaro, ka tu ki te whakawa o ratou
whenua. Ko nga tangata ia e u tonu ana
nga whakaaro ki nga tikanga a te Whiti ka-
hore i te aro ake ki o ratou whenua." E mea
ana a Takuta Pomare he whakakino enei ko-
rero i te ingoa o tona papa, ko tona papa ho-
ki a Naera te Piringatapu. He maha nga
kupu kaha a Takuta Pomare ki a matou, mea
rawa mai hoki kahore matou e rite ki tona
papa te pai. Ko te tikanga o a matou kupu
ne whakaatu i te mate o nga iwi e tuku ana
ki raro i nga tikanga a te Whiti no te mea i
whai matou kia pau katoa i a matou te tuhi-
tuhi nga korero o Wharekauri o mua iho a
mohoa noa nei, a i te mea he mea ata korero
mai ki a matou enei korero, na reira matou i
mea ai he korero nui tenei a he korero e tika
ana kia whaiwahi ki nga korero whakapapa o
Wharekauri ara ki te history o tera moutere. E
ki ana a Takuta Pomare he he katoa enei ko-
rero, no te mea me i pono kua piiratia noatia
atu e te hunga i whai paanga ki nga whenua.
Kahore ia o matou hiahia ki te whai i tenei
korero, heoi ano i te mea i mamae te ngakau
o Takuta Pomare i enei kupu i korerotia mai
nei ki a matou e nga tangata ano o Wha
rekauri, ka whakaatu matou, i to matou pou-
ri mo ta matou tanga i enei korero, a» ki te
mea he whakakino ingoa te ki i riro i te ta-
ngata tetahi whenua a kahore etahi i uru ki
roto i te kore o enei e pai ki nga mahi kooti,
ka whakaatu ano hoki matou i to matou
pouri mo ta matou tanga i enei korero.
Kia marama o matou hou ehara i te Etita
e tuku atu na i nga kaute, i nga pepa, heoi
ano ta te Etita mahi he whakatakoto i nga
korero o te pepa. Engari ra ka nui te whaka
mihi o te Etita ki te kaha. o te kaiwhaka-
haere i te mea i takoto he nga pupapuka i
nga kai whakahaere o mua atu. E mea ana
matou mea ake ka tino tika nga whakahaere
katoa o te pepa, heoi ano nga he, kei nga
poutapeta e takoto ana nga pepa. E miharo
ana matou ki etahi tangata e ki nei kahore
ratou e utu i te pepa ehara hoki i a ratou i
i tono mai. Ki te mea he mea tuku atu i ru-
nga i te aroha he aha hoki utu ai i te aroha
i ki te aroha ki te kahore, a he aha te tau-
toko ai i te pepa i tautoko nei i nga mahi o te
i whakapono, kahore hoki a matou whare-
whakarewa moni e ngawari ai nga mahi o te
pepa? I mea tetahi tangata kahore i tuturu
|
