"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No. 64. ] NEPIA, HATAREI, NOEMA 18, 1860. [VOL. III.

HE KUPU ATU ENEI EI NGA HOA TUHI

MAI.

TENEI te reta a Wi Tako kua tae mai; he wha-

kaputa i tona kupu mo te hari o tona ngakau ki

nga nuipepa e tukua atu ana ki a ia. E ui ana

mai koe ki te utu mo te nuipepa. Na ko tona

utu tenei te 10s. mo roto i te tau kotahi. Ekore

e tika te hiriwa ki te homai i roto i te reta, engari

mau e tirotiro tetahi tangata o to kainga e hiahia

ana ki te tango nuipepa mana kia pauna ai to

homaitanga moni. Me homai e koe te ingoa o te

tangata mana te nuipepa, me te noti hoki, ko te

mea mania, mo tuku mai ki roto ki te reta.

Tenei te reta a Paora Torotoro mo nga hipi a

Paaka e puta ana ki roto ki tona paamu. Engari

me korero a Paora ki te tangata nana nga hipi.

Ko te nuipepa ki a Taituha Pipimoho kua riro

atu i tona reta tuatahi—mana e tiki i te Whare

Meera. Ko te 10s. me homai e ia.

Ko te Teira te Paea te rangatira o Nga-

tipa-hauwera kua mate. I mate ki Mo-

haka i te 30 o Oketopa. Ka nui te tangi

o tona iwi ki a ia, he whakahemonga hoki

no ona rangatira.

TENEI kua korerotia i tenei nuipepa nga

korero o Turanga. Kua mate tena te Hau

Hau i Opotiki, kua mate ki Waiapu. Kua

kitea te whakaaro pai o te pakeha i enei

kainga, Ko ta matou ki tonu tenei i roto

i te " Waka Maori; "—"E kore e ora te

Hau Hau apopo ake nei. " Na kua pono.

Kua ki hoki matou kaore he hiahia o te

pakeha kia mate nga tangata maori. Kua

pono hoki tenei ki a matou—inahoki nga

herehere o Waiapu kua tukua noatia e te

pakeha; a, ki te noho pai i tona kainga

amuri ake nei ka manaakitia ano e te pa-

keha hei tangata. Ekore e penei he rite-

nga ma te Hau Hau mehemea ko au i mate

i a ia. Penei pea kai te kai tangata-inahoki

te ahua na. Ko te Atua o te pakeha e

kore rawa e pai ki te ritenga whakangaro

tangata, he aroha tona ritenga ki nga ta

ngata katoa; ko te atua teka o te Hau

Hau he kohuru, he kai tangata, he aha noa-

atu. Nana ra i ki be atua tona. He pa-

rau; me he atua tona kua kitea pea te

putanga o tona kaha. Engari na te tanga-

ta noa ake enei ritenga kino. Kotahi tonu

ano te Atua o te ao katoa, ko te ATUA

AROHA NUI o te rangi.

Mehemea i whakarongo ki ta matou ako

ena tangata kua riro nei ona whenua, me

ena tangata kua rere ona wairua ki te

Reinga, penei e noho ora ana inaianei i

runga i tona rangatiratanga.

TURANGA.

HUA noa ki nga Hau Hau o Turanga tera

ratou e titiro ki te matenga o era i Opotiki,

i Waiapu hoki, ka ata noho pea koi mate

ano hoki ko ratou. Otira kai te porangi

tonu ratou, kai te pura nga kanohi, kai te

rere tonu ki runga ki te mate whaka-

momori ai. No te Hatarei, te 11 o nga ra

ka tae mai ki Nepia nei tetahi o nga tima i

rere atu i konei i a te Makarini raua ko te

Kupa. E Korerotia ana kua 700 nga Hau

Hau kua hui ki Turanga i tenei takiwa.

Mea ake pea riri ai taua, kainga; kua riri

ano ranei tenei i muri nei, he nui hoki te

hianga o taua iwi. Ko te ngarara, ko

Kereopa, e korerotia ana kei roto i a ratou.

Ko nga pakeha o Waiapu, me te Mokena

me ona tangata, kua kawea mai e te Maka-

rini ki taua kainga ki Turanga, na runga

mai i te tima manuwao o te Kawanatanga.

Hui katoa te taha Kuini o reira inaianei e

400, e noho hihiri katoa ana ki te riri.

Kua tukua atu e te Makarini ki te Hau

Hau nga ritenga e whakaae ai te taha

Kuini ki te hohou i te rongo; ka kore e

whakaaetia mai e te Hau Hau katahi ka

riri. Ko te whenua i Waiapu o te Hau

Hau kua tukua mai ki te Kawanatanga;

ko nga herehere katoa kua tukua kia haere

ana i runga i to ratou oati hei tangata

ratou mo te Kuini. Ko etahi o ratou kua

riro mai i a te Mokena ki Turanga—ko

nga mea marire enei e tino kaha ana te

whakaaro kia mate i a ratou nga poropiti

teka o Taranaki nana ratou i whakawai.

Ko tenei tima kua tae mai nei ki Nepia

inaianei he tiki paura, pu, me nga mea ka-

toa mo te riri kia rahi. Hoki tonu atu

taua tima me te Kupa ano i runga i te

rangi tonu ano i tae mai ai.

Ko etahi enei o nga korero i rongo ai

matou o te haerenga o te Makarini ki

Waiapu, ki Turanga, ara; —

No te 4 o nga ra o Noema nei ka rere

atu i Nepia te tima manuwao o te Kawa-

natanga—ko te Makarini raua ko te Kupa

i runga. No te 5 o nga ra (te Ratapu) ka

tae taua tima ki Waiapu; ka hoe mai te

poti ki runga, oraiti te putanga mai o taua

poti i te nui o te ngara—kaore hoki i puta

ki uta nga pakeha. I te ata o te Manei ka

titiro atu e nui tonu ana te tai, katahi ka

rere mai taua tima ki Awanui. I konei ka

eke ki uta a te Makarini raua ko te ranga-

tira o te tima ka tika ra uta ki Waiapu i

runga hoiho. Ka hui nga tangata o reira

ki te karanga ki a te Makarini; ka whai

korero, ka tu te ngarahutaua, he haringa

no te ngakau ki a te Makarini. Tera nga

Hau Hau herehere i te wahi tairanga e

noho ana, e 300 ratou, ko etahi kua tukua

ketia atu ki Tuparoa; ko te Mokena ratou

ko ona tangata i te raorao ki raro iho e

rarangi ana; ko te Makarini, ko te ranga-

tira o te manuwao, me nga rangatira pakeha

katoa, i waenganui e tu ana. Katahi ka

tukua mai e nga rangatira maori o te taha