"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No. 4. ] NEPIA, TAITEI, HUNE 6, 1867. [VOL. IV.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA

TUHI MAI.

TENEI kua tae mai te reta a Matene Ruta o

Rangiwhakaoma, e ki ana kia hoatu he nui-

pepa ki a raua ko Tangatakino ma raua e

utu. He kupu kau ta raua e homai ana, he

moni i kore. Me kohikohi raua i to raua

kainga i roto i nga tangata kia rahi mai he

moni, kia mau ai hoki ta matou mahi i te

nuipepa.

Kua tae mai nga moni te 10s a te Paki o

Owhiti.

Tenei te 10s. a te Mina kua tae mai.

Tenei ano te reta a Toha mo te matenga o

Pitiera Kopu. Engari kua taia ano i tera

nuipepa te matenga o taua tangata, na reira

i kore ai e taia taua reta inaianei. Ko

te panui ki roto ki nga nuipepa pakeha

kua oti.

HE ora noa nga pakeha o Tutaekuri

me o ratou taonga i nga waipuke

kua taha nei, tetahi i nga ra whaka-

mutunga o Mei, tetahi i nga ra tima-

tanga o Hune. E kiia ana kaore ano

he waipuke kia penei i tenei kainga

o mua iho. Ka tu te tangata i runga

i nga hiwi i Nepia nei ka titiro atu

ki nga parae i Tutaekuri, i Pakohai,

i Waipureku, me te moana nui tonu

te ahua. He maha nga hipi kua

mate i te wai. Kei te one i ko mai

o Hukarere e tawhetawheta ana nga

tinana, na te wai i kawe ki waho ki

te moana, a paea ana ki uta takoto ai.

Engari nga kau he ruarua nga mea i

mate. Tokorua nga tangata i rongo

ai matou kua mate—he pakeha teta-

hi, he kaumatua maori tetahi. En-

gari nga taiepa he nui kua pakaru.

Kei nga wahi katoa o te whenua e

taika ana nga pou, me nga waea hoki

(nga rino taiepa nei) he maha noa atu

nga tana kua riro—tera e taea atu ki

Rangiwhakaoma (ki ko atu ranei)

mehemea ka honoa kawhakamarotia.

Ko nga rori, puta tou atu ki Wai-

pukurau, ki hea atu, kua kino katoa,

kua kore e haere te kaata—ko te

hoiho me ka haere he ora noa. Ko

nga arawhata kua pakaru etahi, kua

riro rawa atu etahi. Ko te arawhata

i Waitangi kua pakaru rawa. Ko te

arawhata i Tutaekuri e tu ana ano,

engari kei waenga moana noa e tu

ana—ko te poro ki waho nei i keria

rawatia e te wai te tuwhenua a ma-

hue atu ana te pereti i ro awa tu noa

ai. Mahara noa ekore e tae te wai

ki runga rawa ki te one i te Awapu-

raho; engari i tae ano—tae rawa ki

roto ki te whare paparikauta e tu

ana ki reira. Kaore ano he rongo o

te Wairoa, o Mohaka, o etahi kainga

i tawhiti, kia tae mai—engari kua

mate ano pea o reira tangata i te

waipuke. Ko Petane i ngaro katoa.

Kotahi te tupapaku maori kua kitea

ki reira—kua ahua pirau. Ko tetahi

ia o te ope o te Rangihiroa i mate i

te whawhai a te Pereiha i te taki-

wa o te riri ki Omarunui. Na te

wai i keri te tanumanga i te taha o

te awa, horo ana, riro ana mai nga

tupapaku. I mohiotia ki te mata i

tona poho. Tanumia ana e nga pa-

keha i muri nei.

Ko Tareha raua ko Karauria e

whakapaitia ana e matou mo to raua

kaha ki te whakaora i nga pakeha o

Tutaekuri. I te nuingarawatanga o

te wai, ka ngaro katoa te whenua,

ka hoe mai raua i Pawhakairo i runga i

o raua waka erua ki te whakaora i nga

pakeha, ki te kawe nga taonga ki

nga wahi tairanga. Erima te kau

ma whitu nga tangata i runga i teta-

hi waka, e rua te kau ma rua i teta-

hi, i te hoenga mai. Tae rawa mai

kua puta nga pakeha ki nga wahi

ora i a ratou. Kotahi tonu te wha-

nau i mau tou ki ro whare, ko Te-

whari te ingoa (Jeffares); kei raro

mai o Waitanoa to ratou kainga.

Katahi ka hoe atu nga waka ki reira

ka mauria mai te wahine me nga

tamariki tokowha. Kua rongo ma-

tou ko Paora Kaiwhata te tangata

kua mate i Moteo. Hurihia ana

tona kainga i te wai, ngaro nga kai,

nga whare nga aha. Kotahi, rau

ona peeke witi kua kino, kua maku

i te wai; te utu o tona uauatanga ka

makaia apopo hei kai ma te poaka

—ka nui te hemo kai o tena iwi.

Otira tenei ano nga painga o te

waipuke; he whakamomona i te

whenua, he tahitahi i nga ngarara

ki te wai. Me kore te waipuke nei

kia kotahi tonu tau ki muri kua